Meer plantaardig eten betekent boodschappen doen, koken en kiezen wat de producten vervangt die je gewend was te eten. Die dagelijkse keuzes stonden centraal in onze nieuwste trial.
In een uitgebreid project onder leiding van Jacintha Domić onderzochten we 72 gezonde volwassenen van 65 jaar en ouder gedurende twaalf weken. Deelnemers werden door loting verdeeld over drie groepen: hun gebruikelijke omnivore voeding voortzetten, overstappen op zelfgekozen veganistische voeding, of die veganistische voeding combineren met tweemaal per week begeleide krachttraining.
Het woord zelfgekozen is hier belangrijk. Deelnemers kozen hun eigen maaltijden, met ondersteuning via maandelijkse voedingsbijeenkomsten, praktische informatie en een aantal voedingsmiddelen. Ze kregen uitleg over eiwit en andere relevante voedingsstoffen. We schreven geen menu's voor met vaste hoeveelheden eiwit en energie. We wilden onderzoeken wat er gebeurde als mensen zelf de overstap maakten.
Minder eiwit en een verandering in spieren
In beide veganistische groepen daalde de eiwitinname aanzienlijk. In de groep zonder trainingsprogramma ging die tijdens de interventie van ongeveer 1,0 naar zo'n 0,7 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag.
In twaalf weken verloor die groep ongeveer 5% van het spiervolume in de bovenbenen, gemeten met MRI. De geschatte afname was 0,61 liter, tegenover vrijwel geen verandering in de omnivore groep. De groep die veganistisch eten combineerde met krachttraining verloor minder: 0,35 liter. De training hielp dus, al nam het spiervolume nog steeds af.

We maten ook de snelheid waarmee deelnemers nieuwe spiereiwitten aanmaakten tijdens de eerste tien dagen. Die lag in de veganistische groep zonder krachttraining lager dan in de andere twee groepen. Samen wijzen de metingen op een uitdaging bij het behouden van spieren tijdens deze verandering van voedingspatroon.
Hoe realistisch is een zorgvuldig gepland menu?
Ons eerdere onderzoek maakt deze uitkomst extra interessant. In een gecontroleerde voedingsstudie leverde een zorgvuldig samengesteld veganistisch voedingspatroon ongeveer 1,3 gram eiwit per kilogram per dag. De dagelijkse spiereiwitaanmaak was daarbij vergelijkbaar met die op een omnivoor voedingspatroon. In die studie volgden deelnemers elk voedingspatroon tien dagen; behoud van spiermassa op de lange termijn is daarmee niet aangetoond.
Het samenstellen van die menu's vroeg behoorlijk wat planning. We gebruikten veel sojaproducten en grote porties peulvruchten, waaronder borden vol kikkererwten. Dat riep bij mij een praktische vraag op: hoe realistisch was het om te verwachten dat ouderen die menu's in het dagelijks leven zouden blijven eten? De forse daling van de eiwitinname toen deelnemers in VOLD zelf hun maaltijden kozen, versterkt die zorg. Haalbaarheid verdient evenveel aandacht als de voedingskundige samenstelling van een gepland menu.
De resultaten interpreteren
In de huidige trial veranderden meerdere dingen tegelijk. De eiwitinname daalde, deelnemers in de veganistische groep verloren lichaamsgewicht en de voedingspatronen waren niet gelijkgesteld op energie of eiwit. We kunnen het effect van de eiwitbron dus niet losmaken van het effect van minder eiwit eten. Een lagere eiwitinname en een negatieve energiebalans zijn mogelijke verklaringen voor het spierverlies; die mechanismen hebben we niet afzonderlijk getest.
Er waren ook mogelijk gunstige veranderingen: de veganistische groep verloor meer visceraal vet en levervet dan de omnivore groep. Spiervolume en spierkracht zijn bovendien verschillende uitkomsten. Na correctie voor meerdere statistische toetsen lieten de krachtmetingen geen duidelijk verschil tussen de groepen zien. Twaalf weken geven geen volledig oordeel over de gezondheidseffecten op lange termijn.
Van advies naar dagelijkse maaltijden
Wie ouderen begeleidt bij een ander voedingspatroon, moet algemene adviezen vertalen naar maaltijden die zij kunnen én willen eten. Met Alpha-Tool kunnen diëtisten en maaltijdontwikkelaars de hoeveelheid en kwaliteit van eiwit beoordelen en verkennen hoe andere ingrediënten of porties de score veranderen. Dat ondersteunt de planning. Of die maaltijden ook werkelijk worden gegeten en hoe mensen erop reageren, moet je blijven volgen.
De uitdaging is om voldoende eiwit haalbaar te maken in het dagelijks leven, naast voldoende eten en krachttraining. Onze vervolgstappen moeten zich bewijzen bij de persoon aan tafel.
Publicatie: Domić J, Grootswagers P, Pinckaers PJM, Melchers M, van Loon LJC, de Groot LCPGM. The American Journal of Clinical Nutrition (2026). Gefinancierd door Regio Deal Foodvalley. Het artikel bevat de verklaringen van de auteurs over onderzoeksfinanciering en relaties met de industrie.